Δευτέρα, 20 Μαρτίου 2017

Παραδοσιακά Μονοπάτια [#2]


Η Όλυμπος είναι παραδοσιακός οικισμός της Καρπάθου. Είναι χτισμένη σε υψόμετρο 250 μέτρων, κατά μήκος του αυχένα που συνδέει δύο βουνοκορφές της βόρειας Καρπάθου. Το όνομά του το χωριό το οφείλει στο ψηλό βουνό, στη πλευρά του οποίου έχει χτιστεί. Σήμερα το βουνό λέγεται Άης Ηλίας επειδή στην κορυφή του, όπως και στις κορυφές άλλων υψωμάτων της Ελλάδας, χτίστηκε ναός του Προφήτη Ηλία, στον αρχαίο κόσμο όμως το βουνό λεγόταν Όλυμπος.

Βάσει αρχαιολογικής μελέτης, στην περιοχή της Ολύμπου είχαν εγκατασταθεί Μινωίτες και Μυκηναίοι τον 15ο αιώνα π.Χ.. Με βάση ακόμη τις πληροφορίες των αρχαίων συγγραφέων Σκύλακος και Στράβωνα, από τον 4ο αιώνα π.Χ. υπήρχαν στην περιοχή της Ολύμπου δύο αξιόλογες πόλεις, η Βρυκούς και η Νίσυρος. Στην περιοχή βρισκόταν ο ναός του Πορθμίου Ποσειδώνος, που αποτελούσε κέντρο λατρείας όλης της Καρπάθου κατά την αρχαία και την ελληνιστική περίοδο. Οι κάτοικοι της Βρυκούντος και της Νισύρου πιθανότατα ήλθαν στην Όλυμπο κατά την περίοδο των αραβικών επιδρομών (7ος - 9ος αιώνας), που συμπίπτει με την περίοδο της Εικονομαχίας (8ος - 9ος αιώνας). Με την άποψη αυτή συμφωνεί και η χρονολόγηση του παλαιότερου διάκοσμου της κεντρικής εκκλησίας του χωριού, στη διακόσμηση του οποίου δεν υπάρχουν μορφές αγίων, υπάρχουν μόνο τα γνωστά χριστιανικά σύμβολα, σταυροί, ιχθύες κ.τ.λ., τα οποία επέτρεπαν οι Εικονομάχοι.

Πυρήνας του παραδοσιακού ολυμπίτικου οικήματος είναι το ισόγειο μονόσπιτο, που χωρίζεται σε δυο μέρη: τον πάτο και τον σουφά με το πανωσούφι. Ο σουφάς είναι ξύλινη υπερυψωμένη κατασκευή με ακόμη περισσότερο υπερηψωμένο το πανωσούφι, και χρησιμεύει για να κοιμάται η οικογένεια, ενώ οι κάτω από την κατασκευή αυτήν χώροι χρησιμοποιούνται ως αποθήκες. Ο σουφάς, που συνήθως βρίσκεται απέναντι από την είσοδο του σπιτιού, στο εμπρόσθιο μέρος του έχει ένα εξαίρετα διακοσμημένο πλαίσιο. Ο εξοπλισμός του σπιτιού συμπληρώνεται με το ξυλόγλυπτο και περίτεχνο εικονοστάσι στην ανατολική πλευρά του σπιτιού.

Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί το γλωσσικό ιδίωμα της Ολύμπου. Εκτός από τα τοπωνύμια, που τα περισσότερά τους είναι λέξεις παλαιοτάτης ελληνικής καταγωγής, στην καθημερινή γλώσσα διατηρούνται λέξεις της αρχαίας Ελληνικής π.χ. ανεσκύλλω, ανεμπαίζω, εικάζω, σάτσω ή της μεσαιωνικής Ελληνικής, όπως αλλάιν (κοντά), χάρμπα (ακόντιο), καταμιτώννω (προδίδω), απακουτερός (υπάκουος), ανεκεφαλίζω (σηκώνω το κεφάλι προς τα πάνω), ανεμπλητός (άφθονος), γυσικός (δυτικός), ζυή (ζεύγος), ρεματίζω (φεύγω μακριά), κ.ά..

Σήμερα υπάρχουν πολλά παραδοσιακά τραγούδια σε 15σύλλαβο, τα συρματικά, με πανάρχαιες ρίζες, που παίζονται με λύρα και τσαμπούνα. Τα τραγούδια είναι ακριτικά, παραλογές, ιστορικά, ερωτικά, της ξενιτιάς, σατιρικά. Πολλά παραδοσιακά της Καρπάθου έχουν θέματα από την ύστερη βυζαντινή περίοδο – όπως το γνωσότερο «της Σουριάς το Κάστρο», που αφορά πολιορκία και συγκεκριμένα την άλωση του Αμορίου το 838 μ.Χ. από τους Άραβες, ύστερα από προδοσία.

Η γυναικεία φορεσιά της Ολύμπου είναι πολύ εντυπωσιακή και είναι δύο ειδών: η καθημερινή, με τη βράκα, την ποκαμίσα εσωτερικά, το καβάι και την ποέα (ποδιά) εξωτερικά και η επίσημη – εορταστική, με το σακκοφούστανο, με κεντήματα, φλουριά και χρωματιστά μαντήλια της κεφαλής που φορούσαν και φορούν οι κοπέλες στην εκκλησία και στις διασκεδάσεις. Σήμερα, μετά την εγκατάλειψη του γεωργικού και του ποιμενικού βίου, που απαιτούσε να είναι γερά ενδεδυμένη η η γυναίκα, τη γυναικεία φορεσιά τη φορούν μόνο οι μεγάλες στην ηλικία γυναίκες και οι κοπέλες στις ειδικές περιστάσεις, γάμους και άλλα.

Πηγή

Δεν υπάρχουν σχόλια: