Πέμπτη, 23 Μαρτίου 2017

Για την άνοδο και την παρακμή του πολέμου στη σύγχρονη εποχή


Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από τη σταθερή, κατά καιρούς εκθετική, ανάπτυξη της υλικής δύναμης των ανθρώπινων κοινωνιών, στην προσπάθειά τους για την κυριαρχία του κόσμου. Αυτό έχει παράδοξες συνέπειες στον τομέα του πολέμου. Η πιο προφανής είναι μία εκθετική αύξηση των διαθέσιμων μέσων καταστροφής μεταξύ των αντιμαχόμενων πλευρών: Τα έθνη – κράτη μπορούν να στρατολογούν ολόκληρες κοινωνίες, οικονομίες και προπαγανδιστικές δομές για να διεξάγουν αυτό που ονομάζουμε “ολοκληρωτικό πόλεμο”, τα γεωγραφικά όρια εκμηδενίζονται μέσω των αεροπορικών βομβαρδισμών και η καταστροφική δύναμη καθίσταται θεϊκή στην περίπτωση του πυρηνικού πολέμου. Απόδειξη των παραπάνω αποτελεί το κρεσέντο βίας στους πολέμους της σύγχρονης εποχής, αρχίζοντας από τη Γαλλική Επανάσταση και τους Ναπολεόντιους Πολέμους, συνεχίζοντας, ιδιαίτερα, με τους παγκόσμιους πολέμους και καταλήγοντας στην ευτυχή μη πραγματοποίηση των αποκαλυπτικών καταστροφικών δυνατοτήτων του Ψυχρού Πολέμου.

Μία τάση που αναπτύχθηκε, ωστόσο, οδήγησε στη σχετική μείωση των πολεμικών συρράξεων. Αυτό οφείλεται, εν μέρει, σε όσα αναφέραμε προηγουμένως: Ο πόλεμος μεταξύ προηγμένων κρατών έχει γίνει τόσο καταστροφικός, που οδήγησε τους ηγέτες στην αποφυγή της άμεσης στρατιωτικής αντιπαράθεσης (σύμφωνα με το περίφημο ψυχροπολεμικό δόγμα της “αμοιβαίας εξασφαλισμένης καταστροφής - Mutually Assured Destruction ή MAD”).

Ένας άλλος λόγος είναι η μείωση της χρησιμότητας της στρατιωτικής κατάκτησης στη σύγχρονη εποχή. Σε έναν κόσμο εμπορίου και προηγμένης τεχνολογίας, η στρατιωτική κατοχή εδαφών είναι όλο και λιγότερο κερδοφόρα για ένα σύγχρονο κράτος. Επιπλέον, καθώς εξαπλώνονται στα κατεχόμενα εδάφη χαρακτηριστικά όπως η εκπαίδευση, η τεχνολογία, οι επικοινωνίες και η ανάπτυξη, οι λαοί αποκτούν αυτοσυνείδηση και, ως εκ τούτου, τα μέσα για να αποτινάξουν τον ξένο άποικο. Κατ' αυτόν τον τρόπο, στη μεταπολεμική εποχή, οι ευρωπαϊκές αποικιακές αυτοκρατορίες διαλύθηκαν σταδιακά και δεν αντικαταστάθηκαν από ισοδύναμες μορφές άμεσης διοίκησης.

Ο Καρλ φον Κλάουζεβιτς, στο έργο του “Περί του Πολέμου”, τονίζει την τάση του σύγχρονου πολέμου να γίνεται όλο και πιο ακραία βίαιος. Ο Πρώσος θεωρητικός, όμως, εντόπισε, επίσης, έναν μετριαστικό παράγοντα, ο οποίος είχε ισχυρές επιπτώσεις στο μέλλον των σύγχρονων πολεμικών επιχειρήσεων:

"Οι ανάγκες ενός στρατεύματος μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες: Αυτές που μπορούν να καλυφθούν από κάθε χώρα και αυτές που εξασφαλίζονται μόνο από τις συγκεκριμένες τοποθεσίες όπου παράγονται. Οι πρώτες είναι κυρίως προμήθειες και εφόδια, οι δεύτερες είναι τα μέσα για να κρατηθεί το στράτευμα πλήρες από κάθε πλευρά. Οι πρώτες, λοιπόν, μπορούν να εξασφαλισθούν και στην επικράτεια του εχθρού, οι δεύτερες, όμως, κατά κανόνα, μπορούν να καλυφθούν μόνο από την πατρίδα, όπως, για παράδειγμα, οι άνδρες, τα όπλα και τα πολεμοφόδια. Αν και υπάρχουν εξαιρέσεις, σε ορισμένες περιπτώσεις, εξακολουθούν να είναι μικρές και ασήμαντες. Η διάκριση των αναγκών, που αναφέραμε, αποδεικνύει ότι είναι απαραίτητη η επικοινωνία με την πατρίδα". 

Καθώς η τεχνολογία, από την οποία εξαρτάται η στρατιωτική ισχύς, γίνεται όλο και πιο προηγμένη, η εδαφική κατοχή γίνεται ολοένα και λιγότερο χρήσιμη, εκτός εάν οι κάτοικοι μπορούν να γίνουν παραγωγικοί και πιστοί πολίτες.

Όλα τα παραπάνω, συνηγορούν στη φθίνουσα χρησιμότητα της στρατιωτικής κατοχής στη σύγχρονη εποχή. Υπάρχουν, ωστόσο, κάποια όρια: Τα Δυτικά ευρωπαϊκά κράτη, με την απώλεια των αποικιακών αυτοκρατοριών τους, έγιναν οικονομικά ανασφαλή λόγω της εξάρτησής τους από τις ασταθείς ενεργειακές πηγές της Μέσης Ανατολής. Αυτό, με τη σειρά του, σήμανε την πολιτική εξάρτηση από τις ΗΠΑ και τα αραβικά κράτη του Κόλπου.

Η Νεωτερικότητα ήταν αυτή που, από τη μία πλευρά, επέτρεψε την κατάκτηση του κόσμου από τη Δύση, αλλά, από την άλλη πλευρά, έδωσε και τα μέσα στα τριτοκοσμικά κράτη να αποτινάξουν την αυτοκρατορική εξουσία. Η δημιουργία ξεχωριστών εθνών – κρατών, δίνοντας σε κάθε ξεχωριστό λαό την πατρίδα του και το πολίτευμά του, όπου ήταν δυνατό, οδήγησε σε μείωση της βίας. Τα κράτη, όπως περιγράφηκε παραπάνω, έχουν πολύ λιγότερα κίνητρα για να κατακτήσουν το ένα το άλλο, απ' ότι στο παρελθόν: Το κόστος του πολέμου είναι πολύ μεγάλο και τα οφέλη της στρατιωτικής κατοχής πολύ λίγα. Αναπόφευκτα, οι ασυμμετρίες ισχύος παραμένουν, αλλά οι αυτοκρατορίες, με την προ-νεωτερική τους μορφή, δεν υπάρχουν πλέον.

Οι πόλεμοι, τα τελευταία χρόνια, τείνουν να διεξάγονται εντός των κρατών - μεταξύ φυλετικών, εθνικών και θρησκευτικών ομάδων μέσα στην ίδια κοινωνία - με την άμεση, πολλές φορές, εμπλοκή ξένων δυνάμεων. Καθώς οι χώρες της Δύσης χάνουν την εθνική και πολιτισμική ομοιογένεια και συνοχή, η πιθανότητα του εμφυλίου πολέμου αυξάνεται, ιδιαίτερα όταν μεσολαβεί κάποια σοβαρή οικονομική, περιβαλλοντική ή γεωπολιτική κρίση. Η Δύση έχει, σε μεγάλο βαθμό, γλιτώσει από τον πόλεμο, μετά το 1945. Η λογική υπέρ του πολέμου μεταξύ των κρατών έχει υποχωρήσει. Αυτό, όμως, σε καμία περίπτωση δεν δικαιολογεί την ανόητη και ανεύθυνη φιλελεύθερη άποψη ότι ο πόλεμος έχει καταργηθεί και οι πολίτες της Δύσης δεν χρειάζεται πλέον να ανησυχούν για την υπεράσπιση των συμφερόντων τους ή, πόσο μάλλον, να κάνουν κάτι υπέρ αυτών.

Ο πόλεμος θα συνεχίσει να αλλάζει με τις νέες τεχνολογίες, συχνά με τρόπους που είναι δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να προβλεφθούν. Δύο παραδείγματα αυτών των εν δυνάμει επαναστατικών εξελίξεων είναι η χρήση των drones σε βομβαρδισμούς και η διάδοση των όπλων μαζικής καταστροφής σε τρομοκρατικές ομάδες χωρίς πατρίδα.

Ως εκ τούτου, η λήψη προληπτικών μέτρων είναι επιβεβλημένη. Οι Λευκοί πληθυσμοί μειώνονται μαζικά, τόσο ως ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού, όσο και στις πατρίδες τους. Η δημογραφική μείωση στη Γαλλία, τον 19ο αιώνα, οδήγησε σε μία ανατροπή: Ενώ η γαλλική επιρροή κυριαρχούσε στη γερμανική πολιτική, για πρώτη φορά η Γερμανία έφτασε στο σημείο να κυριαρχεί, όχι μόνο στη γαλλική πολιτική, αλλά σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο. Η σερβική δημογραφική παρακμή στο Κοσσυφοπέδιο οδήγησε στην απώλεια της πατρογονικής εστίας, από Μουσουλμάνους Κοσοβάρους τρομοκράτες και γκάνγκστερς. Η άνοδος της Κίνας και η γονιμότητα του αφρικανικού, του ισλαμικού και του λατινοαμερικάνικου κόσμου, προφητεύει παρόμοια μοίρα για τη Δύση στο σύνολό της. Οι υπεύθυνοι πολίτες της Δύσης πρέπει να εργαστούν ώστε να κάνουν τις κοινωνίες τους όσο άθραυστες και ανθεκτικές γίνεται, αναπτύσσοντας πολιτικές που θα αποτρέψουν τόσο τον εμφύλιο πόλεμο όσο και την ξένη κυριαρχία.

μετάφραση/απόδοση, για το Ιδεάπολις, της Ε. Π.

Δεν υπάρχουν σχόλια: