Τετάρτη, 29 Μαρτίου 2017

«O θεσμός του γάμου στην αρχαία Σπάρτη» Β’ Μέρος


Επίσης, αξιοσημείωτο παραμένει ότι στην Σπάρτη η περιουσία ανήκε και στις γυναίκες, με τον Ηρόδοτο μάλιστα να τις αποκαλεί «πατρούχες», δηλαδή κατόχους της πατρικής γης. Το γεγονός αυτό δεν ήταν άξιο απορίας για την πολιτεία της αρχαίας Σπάρτης, καθώς οι πολεμικές εκστρατείες και κατ’ επέκταση ο συνεχώς μειούμενος αριθμός των ανδρών, οδήγησε στο να περιέλθει σταδιακά η γη στην κατοχή των γυναικών. Οι μητέρες που ζούσαν χωρίς τους άνδρες τους δεν αντιμετώπιζαν προβλήματα, καθώς ο νόμος τις αναγνώριζε ως ισάξιες με τις άλλες γυναίκες, ενώ μπορούσαν να κληρονομήσουν την περιουσία των γονέων τους, με αποτέλεσμα πολλές από αυτές να είναι ανεξάρτητες και ευκατάστατες.

Επιπλέον, ο θεσμός του γάμου, για να διατηρηθεί αναλλοίωτος, πλαισιωνόταν και από κάποιους νόμους, οι οποίοι προέβλεπαν τιμωρία, μέσω ειδικών προστίμων, του «αγαμίου» για όποιον δεν παντρευόταν, του «οψιγαμίου» για όσους παντρεύονταν σε μεγάλη ηλικία, καθώς και του «κακογαμίου» για εκείνους που είχαν συνάψει κακό γάμο. Σχετικά με αυτό, μας παραδίδεται μέσω του Πλούταρχου ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα, όπου ο βασιλιάς Αρχίδαμος τιμωρήθηκε από τους Έφορους, γιατί είχε νυμφευτεί γυναίκα πολύ νεότερη, με συνέπεια να μην είναι δυνατόν να γεννηθούν άρτια τέκνα.

Άξιο αναφοράς είναι, επίσης, το γεγονός ότι οι άνδρες που έμεναν ανύπαντροι αντιμετώπιζαν ποινές και επιτιμήσεις, ενώ παράλληλα αποκλείονταν από την παρακολούθηση των «γυμνοπαιδιών» ή την συμμετοχή σε αυτές, και τον χειμώνα η πολιτεία τους υποχρέωνε να βαδίζουν εντός ενός κύκλου επί της αγοράς, τραγουδώντας ένα μειωτικού χαρακτήρα τραγούδι, το οποίο ανέφερε ότι δικαίως υφίσταντο αυτή την αντιμετώπιση. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι κατά την σπαρτιατική αντίληψη ένας άνδρας θεωρείτο «αθάνατος», μόνο όταν είχε αρσενικά παιδιά, καθώς μόνο έτσι θα εξασφαλιζόταν η συνέχεια της γενεάς.

Άλλωστε, χαρακτηριστική περίπτωση των ηθών και των αντιλήψεων που επικρατούσαν στην Σπάρτη περί των αγάμων ήταν και ο στρατηγός Δερκυλίδας, ο οποίος αν και διακεκριμένος στο πεδίο της μάχης, αντιμετωπιζόταν αρνητικά ως άγαμος, γεγονός το οποίο δικαιολογούσε την επίδειξη μειωμένου σεβασμού προς το πρόσωπο του. Σύμφωνα, λοιπόν, με την παράδοση, όταν ο στρατηγός Δερκυλίδας θέλησε να καθίσει κάπου και τα καθίσματα ήταν κατειλημμένα από νέους, ο νέος στον οποίο απευθύνθηκε για να σηκωθεί δεν του παραχώρησε την θέση του, λέγοντας του: «Στρατηγέ,  δεν έχεις γιο που θα δώσει το κάθισμα του σε εμένα».

Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειωθεί ότι τα ήθη που ίσχυαν στην αρχαία Σπάρτη είχαν καταστήσει τις όποιες διαστροφές, όπως ήταν η ομοφυλοφιλία και η παιδεραστία, φαινόμενα άγνωστα, τα οποία απαγορεύονταν δια νόμου, ενώ ο εντοπισμός τέτοιων κρουσμάτων είχε βαρύτατες συνέπειες και ο πέλεκυς του νόμου ήταν αμείλικτος. Εκτός αυτού, η διάπραξη τέτοιων διαστροφών είχε ως συνέπεια την αφαίρεση των πολιτικών δικαιωμάτων, την εξορία, ακόμα και την θανάτωση του διαπράξαντος τούτο.  Άλλωστε, ενδεικτικό αυτού είναι ότι ο Λυκούργος είχε θεσπίσει αυστηρότατους νόμους, με σκοπό την αποτροπή εκδηλώσεως διαστροφικών έξεων και αισχρών επιθυμιών.

Συμπερασματικά, λοιπόν, φαίνεται ότι αποκλειστικός στόχος αυτής της σπαρτιατικής πρακτικής ήταν πέρα από την ηθική, η υποστήριξη των δικαίων και των συμφερόντων της σπαρτιατικής πολιτείας, με βασική επιδίωξη των Σπαρτιατών να διατηρήσουν την στρατιωτική τους ισχύ και να αποτρέψουν την οποιαδήποτε εξέγερση των πολυαρίθμων ειλώτων, οι οποίοι καραδοκούσαν.

Πηγή                              Διαβάστε το Α' Μέρος

Δεν υπάρχουν σχόλια: