Κυριακή, 4 Ιουνίου 2017

Περί φυλής


Η φυλή στα εθνικιστικά κινήματα της Ευρώπης

Ο όρος φυλή προέρχεται από την αρχαία Ελλάδα. Τότε σήμαινε μία υποδιαίρεση στην οποία χωρίζονταν οι πολίτες μίας πόλεως-κράτους (π.χ οι δέκα φυλές της Αθήνας). Κάθε φυλή έλκει την προέλευση της από κάποιο μυθολογικό πρόσωπο, συνήθως έναν ημίθεο ή ήρωα, ώστε να τονισθεί η υπερκόσμια καταγωγή της. Στην αρχαιότητα η φυλή ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με μία προέλευση από το γένος ενός ημίθεου, ή έστω ενός ξακουστού ήρωα. Δίδεται έτσι μία μεταφυσική υπόσταση στην έννοια, η οποία με την πάροδο των ετών ξεθώριασε αλλά ουδέποτε χάθηκε εντελώς.


Η φυσιοκρατική αντίληψη για τη φυλή ανήκει στην δυτική επιστήμη (στην φυσική ανθρωπολογία συγκεκριμένα) του 19ου αιώνος. Σύμφωνα με την άποψη αυτή η φυλή είναι μία ομάδα ανθρώπων που την χαρακτηρίζουν τα κοινά μορφολογικά χαρακτηριστικά του φαινοτύπου. Με βάση αυτήν την ταξινόμηση χωρίστηκαν αρχικά τρεις φυλές (Λευκοί, Νέγροι και Μογγολίδες), αργότερα προστέθηκαν και η φυλή των ιθαγενών Αμερικανών (αρχικά κατατάσσονταν στους Μογγολοειδείς) και οι ιθαγενείς κάτοικοι της Ωκεανίας (Αυστραλίδες). Την άποψη της Ανθρωπολογίας υιοθέτησαν κοινωνικοί στοχαστές, όπως ο Αρθούρος ντε Γκομπινώ, οι οποίοι έθεσαν τις φυλές σε μία ιεραρχική κλίμακα τοποθετώντας τους λευκούς της Βορειοδυτικής Ευρώπης στην κορυφή. Η θέση αυτή υιοθετήθηκε από τα μεταγενέστερα κινήματα, με φυλετική ιδεολογία, και ενσωματώθηκε στην κοσμοθεωρία του Γερμανικού Εθνικοσοσιαλισμού. Παρόλο που εντός του εθνικοσοσιαλιστικού κόμματος υπήρχαν διαφορετικές απόψεις, η άποψη ότι η φυλή καθορίζεται αποκλειστικά από το αίμα (το οποίο είναι η πηγή του πνεύματος και όχι το αντίστροφο) υπήρξε κυρίαρχη. Η απόπειρα μίας απόδοσης μεταφυσικής υπόστασης στην φυλή, η οποία επιχειρήθηκε από τον θεωρητικό του Εθνικοσοσιαλισμού Αλφρέδο Ρόζενμπεργκ συνάντησε την αδιαφορία ή και την χλεύη πολλών εθνικοσοσιαλιστών (βέβαια η μεταφυσική διάσταση της φυλής που έδινε ο Ρόζενμπεργκ πήγαζε επίσης από φυσικούς-βιολογικούς παράγοντες και όχι από μία υπερβατική αρχή).


Ο Ιταλικός Φασισμός υιοθέτησε μία πιο ιδεαλιστική θέση απέναντι στην φυλή. Για τους φασιστές η φυλή βασιζόταν σε πολιτιστικά και πνευματικά στοιχεία, όχι βιολογικά. Η ιεραρχία των φυλών βασιζόταν σε πνευματικούς παράγοντες και όχι σε φυσικά εξωτερικά χαρακτηριστικά όπως στον Εθνικοσοσιαλισμό. Από αυτήν την άποψη η θεώρηση της φυλής από τον Φασισμό υπήρξε περισσότερο αντινεωτερική, αλλά όχι απαλλαγμένη εντελώς από τις μοντέρνες θεωρήσεις, καθώς κι εδώ έλειπε η υπερβατική- υπερφυσική πηγή του φυλετικού πνεύματος. Ο Μουσολίνι και οι άλλοι φασιστές ηγέτες απέρριπταν και χλεύαζαν την νορδικιστική θεωρία των εθνικοσοσιαλιστών, την οποία θεωρούσαν ως φορέα ενός συμπλέγματος κατωτερότητας, που Γερμανοί και βορειοευρωπαίοι ήθελαν να εμφυσήσουν στους λαούς μεσογειακής προέλευσης. (βλέπε εδώ)

Στην Ρουμανία το κίνημα των Λεγεωνάριων, υπό την ηγεσία του Κορνήλιου Κοντρεάνου είχαν μία ιδιόμορφη στάση απέναντι στο ζήτημα της φυλής. Ο Κοντρεάνου αναγνώριζε ότι η φυλετική ομοιομορφία ήταν σημαντική για ένα έθνος και ότι η φυλή έχει πράγματι μία βιολογική βάση. Ωστόσο το βασικότερο στοιχείο ενός έθνους δεν θεωρούνταν το αίμα του αλλά το πνεύμα του, το οποίο ενυπάρχει στην Λαϊκή Ψυχή και εκφράζεται με την θρησκεία. Στόχος της Λεγεώνας δεν ήταν η εξύψωση της γενετικής ποιότητας της Ρουμάνικης φυλής, αλλά «η συμφιλίωση του Έθνους μας με τον Θεό», όπως επιγραμματικά έλεγε ο Κοντρεάνου. Πρέπει να σημειώσουμε ότι εντός της Λεγεώνας υπήρχαν και πρόσωπα που αμφισβητούσαν τελείως την θέση ότι οι φυλές διακρίνονται μεταξύ τους από το δέρμα και το φαινότυπο τους αλλά από το πνεύμα και την ψυχή τους. Ο Ίον Μότα, υψηλόβαθμο στέλεχος της Σιδηράς Φρουράς, κατά την επίσκεψη του στο Τρίτο Ράιχ το 1935, είπε στους Γερμανούς ομοϊδεάτες του «Ο φυλετισμός είναι η πλέον χυδαία έκφραση του υλισμού. Οι λαοί δεν διαφέρουν από την σάρκα, το αίμα, ή το χρώμα του δέρματος τους. Διαφέρουν από το πνεύμα τους, δηλαδή τις δημιουργίες, τον πολιτισμό τους και την θρησκεία τους»1.


Η έννοια της «φυλής» στον Ελληνικό Εθνικισμό

Στον νεώτερο Ελληνικό εθνικισμό, όπως αυτός εκφράσθηκε από τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα του 1821, η φυλή έχει δύο βάσεις. Η μία είναι το κοινό αίμα, το οποίο θεωρείται φορέας της αρχαίας και της μεσαιωνικής (βυζαντινής) κληρονομιάς στον Έλληνα του παρόντος. Η άλλη βάση είναι η ορθόδοξη θρησκεία, η οποία θεωρείται το χαρακτηριστικότερο πολιτιστικό γνώρισμα του Ελληνισμού, μετά την γλώσσα. Για τους αγωνιστές της Εθνεγερσίας Έλλην ήταν αυτός που είχε συνείδηση της καταγωγής του, και ως εκ τούτου την διαφοροποίηση του από τους άλλους πληθυσμούς, και πίστευε στο ορθόδοξο δόγμα. Είναι χαρακτηριστικό ότι στα χρόνια της Τουρκοκρατίας ο όρος «Ρωμιός» σήμαινε τον Έλληνα ορθόδοξο χριστιανό. Φυσικά η έννοια του αίματος γινόταν αποδεκτή μέσα από μία μεταφυσική πίστη, η οποία τεκμηρίωνε την συνέχεια του αίματος σε πολιτιστικά και πνευματικά στοιχεία. Δεν διακρινόταν δηλαδή η Ελληνική φυλή μέσω του φαινοτύπου της αλλά μέσω της πνευματικής έκφρασης της ελληνικής ψυχής, η οποία φανερωνόταν στην συνείδηση περί κοινού αίματος και την ορθόδοξη πίστη που διατηρήθηκε ανόθευτη στους αιώνες. Την αντίληψη αυτή για την φυλή διατήρησαν και οι μεταγενέστεροι διανοητές του εθνικισμού, όσοι δηλαδή στοχάσθηκαν έναν γνήσια ελληνικό εθνικισμό μακριά από ξένα και κυρίως δυτικά πρότυπα.

Ο προφήτης της Ελληνικής Αναγεννήσεως, Περικλής Γιαννόπουλος στοχάσθηκε την φυλή με όρους «μεταφυσικούς» και πνευματικούς, όχι με φυσικο-βιολογικούς.

Ο κορυφαίος εθνικιστής διανοούμενος και θεωρητικός του Κοινοτισμού, Ίων Δραγούμης αναγνωρίζει τον Έλληνα από την συνείδηση της καταγωγής του, την γλώσσα του και τη θρησκεία του.


Το καθεστώς της 4ης Αυγούστου του Ιωάννου Μεταξά, έκανε συχνές αναφορές στην έννοια της φυλής και του αίματος. Όμως και πάλι εδώ δεν επρόκειτο για μία καθαρά βιολογική προσέγγιση του φαινομένου της φυλής αλλά κυρίως για έναν συνδυασμό βιολογικών, πνευματικών και πολιτιστικών κριτηρίων. Είναι χαρακτηριστικό, ότι στην ιδεολογία του καθεστώτος η συνέχεια της ελληνικής φυλής τεκμηριωνόταν με όρους καθαρά πολιτιστικούς (π.χ η συνέχεια στην ελληνική γλώσσα μαρτυρά την συνέχεια στο αίμα) και όχι φυσιοκρατικούς ή βιολογικούς.


Η φυλή ως «Κοινότητα Πνεύματος»

Αν θέλουμε να μιλήσουμε με όρους παραδοσιακούς, είμαστε υποχρεωμένοι να αποδεχθούμε ότι η εσώτερη ουσία μιας φυλής, το «είναι» της, ενυπάρχει όχι στο αίμα και στα γονίδια της αλλά σε κάτι πέρα από αυτό, αυτό που αποκαλούμε «Πνεύμα». Ως «Πνεύμα» εδώ δεν ορίζουμε απλώς την συνείδηση περί ιδιαιτερότητας αλλά κυρίως το παράγωγο όταν «Μία δύναμη υπερφυσική και μη ανθρώπινης ανώτερης τάξεως, δρα πάνω στους υλικούς παράγοντες όπως το αίμα και η κληρονομικότητα», όπως το θέτει ο Ιταλός φιλόσοφος Ιούλιος Έβολα (η παραπάνω έκφραση δεν είναι αυτούσια μεταφορά κατά λέξη της θέσεως του Έβολα αλλά διασκευασμένη με το ίδιο ωστόσο νόημα). Έτσι λοιπόν συνειδητοποιούμε ότι έννοιες όπως «αίμα», «φυλή» και «κληρονομικότητα» θα πρέπει να γίνονται κατανοητές εντός ενός ευρύτερου πλαισίου και όχι αυτούσιες σαν τα πάντα να εξαρτώνται από μία υποτιθέμενη «καθαρότητα στο αίμα» η οποία άλλωστε, ως έννοια καθαρά φυσικο-βιολογική δέχεται ορθολογική κριτική και αποδεικνύεται εν τέλει έωλη. Κατά την παραδοσιοκρατική αντίληψη το αίμα είναι απλώς ο φορέας της ανώτερης υπερβατικής ουσίας από την οποία εκπηγάζει ο ίδιος ο πολιτισμός και όχι αυτό πηγή του πολιτισμού καθαυτό. Επομένως η λεγόμενη φυλετική καθαρότητα είναι σημαντική ως ότου διατηρείται το πνεύμα της φυλής αναλλοίωτο, και δεν έχει απόλυτη εφαρμογή. Άλλωστε μέθοδοι επιστημονικής ευγονικής, που παλιότερα χρησιμοποιήθηκαν ώστε να εξυψωθεί η ποιότητα της φυλής, όχι μόνο δεν έχουν τεκμηριωμένη επιτυχία αλλά από ηθικής και φιλοσοφικής γενικότερα απόψεως εντάσσουν την ανθρώπινη υπόσταση σε καθαρά «υλικά» πλαίσια, δηλαδή βιολογικά, και την αποκόπτουν από κάθε μέθεξη σε μία υπερφυσική αρχή υποβιβάζοντας τον άνθρωπο στο επίπεδο των κοινών ζώων και μετατρέποντας την διαδικασία εξευγενισμού σε απλή διασταύρωση, όπως γίνεται στους σκύλους και τα άλογα.

Φυλή λοιπόν δεν είναι απλώς μία κοινότητα αίματος. Βεβαίως το αίμα λαμβάνει σημαντικό ρόλο, ως φυσικός φορέας του εθνικού πνεύματος και υλική έκφραση του, όμως ουδέποτε μόνο του δύναται να δημιουργήσει πολιτισμό. Ο πολιτισμός δεν σχετίζεται ποτέ με βιολογικούς παράγοντες αλλά πάντοτε με πνευματικούς. Φυλή λοιπόν κατά τα άλλα καθαρή βιολογικά, εάν στερείται πνεύματος, θα καταλήξει απλώς ένας βιολογικός μηχανισμός προορισμένος να εξαφανισθεί κάποια στιγμή, ως μέρος της φυσικής εξέλιξης. Η ουσία της φυλής λοιπόν, αυτή η κινητήρια δύναμη που ωθεί τον άνθρωπο να δημιουργήσει και να καλλιεργήσει, βρίσκεται καταρχάς σε μία ανώτερη αρχή, μη υλική, η οποία μεταφέρεται και, εκφράζεται κάποιες φορές μέσω του αίματος.


του Ν. Α.

Δεν υπάρχουν σχόλια: