Δευτέρα, 17 Ιουλίου 2017

Dominique Venner: Το «ατσάλινο κλουβί» της φιλελεύθερης κοινωνίας


Μετάφραση από τη γαλλική: Βασίλειος Π. Δοργανάς

Απόσπασμα από το βιβλίο: «Le Siècle de 1914-Utopies, guerres et révolutions en Europe au XXe siècle» (Ο Αιώνας του 1914-Ουτοπίες, πόλεμοι και επαναστάσεις στην Ευρώπη κατά τον 20ο αιώνα), Pygmalion, Paris, 2006, σελ. 339-340

Έπειτα απ’το τέλος του ψυχρού πολέμου και τη νίκη της αμερικανικής ισχύος επί του σοβιετικού της αντιπάλου, επιβλήθηκε μια μονότονη ερμηνεία της ευρωπαϊκής ιστορίας του 20ου αιώνα η οποία θεωρήθηκε ως μια δύσκολη πλην όμως αναπόδραστη πορεία προς την χλευασθήσα υπό του Κούντερα «Αγία Δημοκρατία». Ένα είδος ουτοπίας στολισμένης με τα αστραφτερά χρώματα του ηδονισμού, αυτά της γενικής ευημερίας, της πολυφωνίας των απόψεων και της παραχωρημένης στην πιο αχαλίνωτη ιδιωτική ζωή ελευθερίας. Μετά το 1918 ο Αμερικανός πρόεδρος Γουίλσον είχε προτείνει το άνοιγμα της Ευρώπης σ’αυτήν την ουτοπία και την οικοδόμηση ενός «σίγουρου για τη δημοκρατία» κόσμου. Και να που αυτή η έσχατη ουτοπία φαινόταν στο σημείο να πραγματοποιηθεί.

Όπως και άλλοι πριν απ’αυτόν, ο Κούντερα ασκούσε κριτική στη φιλελεύθερη κοινωνία. Έβλεπε ότι το γοητευτικό της ιδανικό ατομικής ελευθερίας και ανοίγματος στον κόσμο κάλυπτε στην πραγματικότητα την εξουσία μιας ολιγαρχίας, την παντοδυναμία της αγοράς η οποία μετατρέπει τους πολίτες-καταναλωτές σε σκλάβους του εμπορεύματος, περιορίζοντας κάθε αξία αποκλειστικά και μόνο στα στα κριτήρια της εμπορευματικής χρησιμότητας.

Βέβαια, υπάρχει μεγάλο χάσμα μεταξύ του πετάματος στον κάλαθο των αχρήστων «δυνάμεων εργασίας», δηλαδή ανθρώπων πολύ συγκεκριμένων που θυσιάζονται σιωπηλά στη λογική του κέρδους, και τη φυσική εξολόθρευση εκατομυρίων ανθρώπων που εφαρμόσθηκε άλλοτε απ’τον Στάλιν, ή, μ’ένα διαφορετικό τρόπο απ’τον Χίτλερ. Όμως πόσο διανοητικά έντιμο είναι να καλύπτεται κάνεις αναδρομικά πίσω από την επιστροφή στη βαρβαρότητα που εξαπολύθηκε μετά το 1917, και της οποίας εξάλλου δεν διέφυγαν ούτε και οι «δημοκρατίες» όταν αυτές προέβαιναν στους τρομοκρατικούς βομβαρδισμους έναντι αμάχων πληθυσμών στη Γερμανία ή την Ιαπωνία (Χιροσίμα); Κάποιοι θα επικαλεστούν τον κτηνώδη αμοραλισμό των άλλων για να απαιτήσουν το μονοπώλιο της «ηθικής». Θα μπορέσουν κατ’αυτόν τον τρόπο να δικαιολογήσουν ένα σύστημα όπου ο πλούτος των κερδοσκόπων πληρώνεται με την απόγνωση αυτών που εργάζονται, τις τσιμεντουπόλεις και τις ερημωμένες υπαίθρους. Η επιδεξιότητα του συστήματος, πρέπει να το αναγνωρίσουμε, ήταν ότι αντιστάθμισε την αποστράγγιση της προσωπικής ζωής και την εξανέμιση των κοινοτικών δεσμών αλληλεγγύης με κατανάλωση, γραφειοκρατία, θεάματα και σεξ.

Σαν μια τεράστια μηχανή αποψίλωσης, το σύστημα δεν αφήνει να επιζήσει στην Ευρώπη παρά μόνον το άδειο κέλυφος Κρατών που έχουν παραιτηθεί από ένα μεγάλο μέρος της κυριαρχίας τους μπροστά στην πλανητική κυριαρχία χρηματιστηριακών αρπακτικών. Για τα έθνη τα ίδια δε γίνεται πλέον ούτε λόγος, ούτε για τους θησαυρούς των οποίων ήταν οι θεματοφύλακες, ούτε και για την προστασία που παραχωρούσαν στους υπηκόους τους στο εξής εκτεθειμένους παρά τη θέλησή τους στα κελεύσματα των ευρωκρατών, την ιερά εξέταση ξένων δικαστών, την εισβολή πάμφθηνων κατεργασμένων εξωτικών προϊόντων, για να μη μιλήσουμε και για άλλες εισβολές με πολύ βαρύτερες συνέπειες. Επεκτείνεται μ’αυτόν τον τρόπο ένα τοπίο πολυδιεσπασμένων κοινωνιών στο εσωτερικό των οποίων έχουν καταργηθεί εντελώς οι κοινοί κανόνες σεβασμού, όπου οι πατέρες δεν είναι πλέον εντελώς πατέρες και οι γυναίκες πάντα γυναίκες, όπου διαμορφώνονται απ’την παιδική κιόλας ηλικία ανίκανα για προσπάθεια, εγωιστικά και απαιτητικά πλάσματα. Η γενική κατάρρευση μη μπορώντας να συγκρατηθεί προσωρινά παρά μόνο μέσα από τα αντικαταθλιπτικά και την αβέβαιη εξουσία του γραφειοκράτη, του ψυχολόγου, του δικαστή και του αστυνομικού.


Από το 1920 κιόλας, ο Μαξ Βέμπερ είχε δει ότι η υποταγμένη στο κέρδος και μόνον συγχρονικότητα είχε γεννήσει έναν ανηλεή εξορθολογισμό της ανθρώπινης ζωής, αποκόπτοντάς την από το συναισθηματικό της μέρος. Αντί να βιωθεί ως μια χειραφέτηση, αυτή η αλλαγή είχε οδηγήσει σε μια πλήρη υπόταγη στις επιθυμίες και τα υλικά αγαθά, κάτι του οποίου ο κοινωνιολόγος είχε δώσει το συμβολισμό μέσα από την εικόνα του «ατσάλινου κλουβιού». Σύμφωνα με τους Αμερκανούς πουριτανούς και ωφελιμιστές, σημείωνε ο Βέμπερ, «η έγνοια για τα εξωτερικά αγαθά δεν θα έπρεπε να βαραίνει στους ώμους […] παρά μόνον σαν ένα ελαφρύ πανοφώρι που ανά πάσα στιγμή μπορεί κάποιος να αποτινάξει. Όμως η μοίρα μετέτρεψε το πανωφόρι αυτό σε ατσάλινο κλουβί». (1)



(1) Max Weber, «L’éthique protestante et l’esprit du capitalisme», 1920, Plon, Paris, 1964, p. 250 (Μαξ Βέμπερ: «Η προτεσταντική ηθική και το πνεύμα του καπιταλισμού»)



Εθνικόν Κράτος


Δεν υπάρχουν σχόλια: